Apr 21, 2017

Bible ah Amak Ngaimi Thil Hna

Bible ah Amak Ngaimi Thil Hna

1. Solomon nih Phungthlukbia 3000 a ttial, cun Hla fung 1005 a ttial. (I Siang. 4:32)

2. Solomon nih kum khat chungah Sui, talen a dongmi 666 a si. (I Siang. 10:14)

3. Phungthlukbia a fonh/khawmtu “Hezekiah” a si. (Phungt. 25:1)

4. Bible ah Pathian min a tel lo nak cu “Esther” cauk a si.

5. Bible ah “India” a langhnak cu Esther 1:1 ah a si.

6. Bible ah ‘Tahan’ a ttialnak Number 26:35 ah a si.

7. Bible nih innsang a chimmi hna;
  Babel innsang (Gen 11)
  Shekhem innsang (Biaceih.9:46)
  Penuel innsang (Biaceih 8:17)
  Siloam innsang (Luka 13:4)

Apr 20, 2017

MINUNG MIN TIAL NING (How to write proper names). By- C. Laiki

Liankil Cinzah

Grammar : A Grammar is the study of rules, words
and structures of any language.

Grammar hi Mirangca lawngah a umi a si lo, vawleicung
holh kip ah Grammar cu an um dih.  English Grammar,
Burmese Grammar, Mizo Grammar,  Mara Grammar,
Lai Grammar tiin mah le holh le ca cio cafang komh
le fonh ning, ca tialning le min tialning tehna hngalhnak
caah Grammarians (Grammar mithiampawl nih an tuah-
mi a si.

Grammar lakah Wren & Martin tialmi "High School English
Grammar hi a tling bik le a thabik ti u si law, kan palh tuk
lai lo. Atu tiang mah cauk nakin a tha deuhmi Grammar
a chuak rih lo caah a si.

Hi Grammar cauk nih hi tihin a kan cawnpiak. Noun
(min) hi (4) in a then.
(1). Proper noun (Pumpak min)
e.g: David, Obama, Yangon, Hakha, etc.
(2). Common noun (Tlanghrawm min) e.g: Man, dog, book, gun, etc.
(3). Collective noun (Tlangkomh min) e.g: Class, committee,
crowd, audience, party, etc.
(4). Abstract noun (Lungthli min) e.g: Life, death, happiness, fellowship, education, etc.

Wren le Martin lawng si loin Grammar tialtu vialte nih Pumpak
min (proper noun) hramhawknak hi capital letter a si lai an ti.
Min dang vialte hi cu cafang hme in tial ding lawng an si.
Biatlang hramthawknak a si lawngah cafang ngan a si lai
an ti. (All proper nouns are to be written in capital letters at
the beginning)

E.g: Proper nouns - Abdulla, Alex, Daniel, Moses, Richard,
Samaira, Mandalay, Japan, Malaysia, etc.

Min hi sullam ngei in sakmi lawg an si. Mirang min, Hebrew
min, Bama min, Chin min,etc  vialte sullam ngei lawng an si.
Min saktu chimduhnak kan hngalh le hngalh lo lawng a si.

E.g: - Abdulla (Muslim min) = Servant or Slave of Allah/God.
Alex (Arabic/American min) = Protector of men or mankind.
Daniel (Hebrew min) = God is my judge.
Moses (Hebrew min) = Taken from the water.
Richard (American min) = Powerful ruler.
Samaira (Indian Tamil min) = Eternal beauty.
Cawisang (Lai min) = Exalt (The Lord exalts us)
Teitu (Lai min) = Victor, winner.
Minthang (Lai min) = Be famous/popular.(Let the owner of this
                                      name be popular/ famous)
Newin (Burmese min) = The sun is bright (Let the owner of this
                                          name be as bright as the sun)
Aungthu (Burmese min) = Victor, winner of a battle or competition.
Beirôna (Mara min) = The Lord is so great,

Lai min "Van Bik" timi  hi "zeizong vialte lakah vancungkhua hi
a sangbik, a lianngan bik, a biapi bik" ti duhnak a si. "Chan Ceu"
timi min hi " Kan chan hi a ceu cang" tinak a si. "Dawt Sung" hi
"Bawipa a kan dawtnak hi a sung tuk" tinak a si.  "Sang Hlei" zong
 "A hlei in kan sang khun" ti duhnak a si. "Za That" timi min zong
"A zaza in sa ka kah/thah" ti chimduhnak a si. "Phun Sang" hi
"Kannih cu a sangmi miphun kan si or Bawi phun kan si" tinak a si.

Ab Dulla, A Lex, Da Niel, Mo Ses, Ri Chard, Sa Mai Ra - tiin kan
tial ahcun biatlang pakhat bantuk an si hleiah an sak duhnak min sullam an chuak ti lai lo.
.
Cawisang, Minthang, Aungthu, etc ti kan tial lawngah min tialning a si bantukin Grammar rule zong a si ve.  Cawi Sang tiin kan tial ahcun min si loin Biatlang/Sentence a si cang. Cawisang tiah kan tial ahcun minung min  a si.

Catial ning, Min tial ning, cafang hmang ning vialte a kan cawnpiaktu hi Grammar a si. Grammar nih minung min tial tikah "aw pakhat  a chuaknak paohpaoh cafang then dih le cafang ngan (capital letter) in tial ding timi cawnpiaknak pakhat hmanh a um lo. Proper noun paohpaoh cu cafang ngan in thawk a si lai a ti cang caah a changtu cafang vialte cu a hme lai ti a fiang ko cang.

Cucaah - Biatlang pakhat a simi "Van Bik" hi min pakhat si dingin
Vanbik,
Chan Ceu - Chanceu,
Dawt Sung - Dawtsung,
Sang Hlei - Sanghlei,
Za That - Zathat,
Phun Sang - Phunsang,etc tiin tial ding a si.

Minung min tialning phunphun / Kinds of writing proper names.

1. Min tial tikah Pumpak min hi cafang ngan in thawk ding.
2. Pa min thlak duh ahcun adang in tial cafang ngan in thawk.
3. Krifa min thlak duh ahcun cafang then a ngan in thawk.
4. Phun min thlak duh ahcun cafang then, a ngan in thawk ding.
5. Pumpak min pakhat lawng.

Pumpak min pawl/ Proper names -
- Obama, Estrada, Hayman, Sharanya, Manghlei.
E.g:
- Barack Obama - Barack = Pa min, Obama =Proper name,
           (African min)
Joseph Estrada - Joseph = Krifa min, Estrada = Proper name,
      (Philipine min)
Hayman Newin - Hayman = Proper name, Newin= Pa min,
     (Burmese min)
Sharanya Moham - Sharanya = Proper name, Moham=Pa min,
     (Indian Tamil min)
Manghlei Cinzah - Manghlei = Proper name, Cinzah = Phun min,
     (Lai min)
Valai Zawtha - Valai = Proper name, Zawtha = Phun min,
     (Mara min)
Vanbiakthang = Proper name.

Cun - Aungsan Su Kyi - Aungsan = Pa min, Su = Proper name,
          Kyi = Nu min (Asho Chin min)
Osama bin Laden = Laden fapa Osama timi Muslim min)
Mohathir bin Mohamad = Mohamad fapa Mahathir sullam
    ngeimi Muslim min)  ti zong an um ve.

Zei bantuk Grammar nih hmanh - Minung min le khua min, ram min te hna tial ning a khat kho lo timi rule an chuak lo. Min tial ning ah cafang then ding a simi cu - Pumpak min, Phun min, Pa min, Krifa min ti bantuk pawl lawng an si.

E.g: - "Van Lian Thang Zathang" hi First name, middle name, last name then ding si seh law - zeitin dah kan then lai? A si kho lo.
- "Vanlianthang Zathang" ti ahcun a fiang tuk cang.

Vanlianthang = First name
Zathang = Last name.

Aungsan Su Kyi -
Aungsan = First name
Su = Middle name
Kyi = Last name.

First name, middle name, last name timi hi awchuaknak paoh then a si lo, Proper name, Father's name, Mother's name, Clan name, Christian name ti bantuk pawl hi chimduhnak a si.

By- C. Laiki
 ( 14 - 7 - 2016 )

Lai Min Tialning. By- L Sui Kung Ling

MIN TIAL NING (Kan Min Tial Ning) By - C. Laiki (C. Liankil ) 1,7,2016

Chin Min Ttialning le Identity. By Luke Sui Kung Ling

MIN TIAL NING (Kan Min Tial Ning) ( How To Write Proper Names)-By - C. Laiki (C. Liankil )

Liankil Cinzah


Grammar : A Grammar is the study of rules, words and structures of any language.

Grammarians (Grammar athiammi tampi an um. Cuhna lakah High School English Grammar tialtu Wren le Martin hna hi a tel vemi an si. Anmah chuakmi nakin a tling deuhmi le a tha deuhmi English Grammar hi atu tiang an um rih lo.

Wren le Martin lawng si loin Grammar tialtu vialte nih Noun (min) hi phun (4) in an then. Cu min (4) hna cu -
1. Proper noun (Min taktak), e.g: - David, Obama, Yangon, Thailand, etc 2. Common noun (Tlanghrawm min) e.g: - Man, girl, town, river, country, etc 3. Collective noun (Tlangkomh min) e.g: - Committee, party, class, crowd, audience, etc 4. Abstract noun (Lungthli min) e.g: - Life, death, happiness, fellowship, slalvery, etc

Min dang vialte hna hi cafang hme (small letter) in tial ding an si.
Biatlang hramthawknak a si lawngah cafang ngan (capital letter) in thawk ding a si an ti.  Proper noun (Min taktak) cu a hramthawknak ah cafang ngan in thawk ding a si an ti.  Proper noun hi aw pakhat a chuaknak paoh ah cafang ngan in thawk i cafang then ding a si lai ti zong a um lo. (All the proper nouns are to be written in capital letter at the beginning).

E.g: - Proper nouns (Min taktak pawl) - Abdulla, Alex, Daniel, Moses, Richard, Samaira, Mandalay, Hakha, etc Common nouns(Tlanghrawm min hna) - Minung, uico, arti, hrai,etc

Kannih Chin pawl cu sullam ngei in min a sakmi kan si caah kan min hi kan then dih ding a si tiah micheukhat nih an chim. Min saknak ahhin Mirang min, Hebrew min, Bama min, Chin min, zeibantuk miphun an si zongah an min vialte hi sullam ngei in an sakmi lawngte an si ve.  Midang nih a sullam kan hngalh lo zongah min saktu nih cun a sak duhnak sullam cu a hngalh hrimhrim ko lai.  Cucu aho paoh kan si ciomi a si.

E.g: -
Abdulla (Muslim/ Quranic name) meaning - Servant of Allah (God)
Alex (Arabic/American name) meaning - Defender of men.
Daniel (Hebrew name) meaning - God is my judge.
John (American name) meaning - The Grace of God.
Moses (Hebrew name) meaning - Taken from water.
Richard (American name) meaning - Powerful ruler.
Samaira (Indian Tamil name) meaning - Eternal beauty.
Cawisang (Lai name) meaning - Exalt, The Lord exalts.
                  (Let the owner of this name be exalted by God)
Minthang (Lai name) meaning - Be popular/ famous.
                 (Let the owner of this name be popular/famous)
Newin (Burmese name) meaning - The sun is bright.
            (Let the owner of this name be as bright as the sun)
Aungthu (Burmses name) meaning - Victor, the winner of a battle
                                                                 or competition).

Lai  min "Van Bik" sullam hi "zeizong vialte lakah vancungkhua khi a sang bik, a lianngan bik, a biapi bik" ti chimduhnak a si.

"Chan Ceu" timi min sullam hi "Kan chan  hi a ceu cang" ti dunak a si ve.

"Dawt Sung" hi "Dawtnak hi a sung cem/tuk" ti duhnak a si.

 "Sang Hlei" zong "A hlei in kan sang khun" tinak a si ve ko.

"Za That" hi "A zaza in sa ka rak kah/thah" ti chimduhnak a si.

Cun "Phun Sang" timi min sullam hi " Kannih hi a sangmi miphun kan si or Bawi phun kan si" tinak a si.

Catial ning, Min tial ning, cafang  hmang ning vialte a kan chimtu le a kan cawnpiaktu cu Grammar a si.  Grammar nih min tial tikah - Aw pakhat a chuaknak paoh ah cafang then dih i cafang ngan in thawk ding a si lai timi cawnpiaknak pakhat hmanh a um lo.

Proper noun (Min taktak) paohpaoh cu cafang ngan in thawk a si lai a ti cang hnucun a changtu vialte cu cafang hme (small letter) an si lai ti cu a fiang ko cang. Vawleicung minung vialte hna min zong sullam ngeimi lawng an si ve ko. Kannih Chin miphun, Bama miphun lawng sullam ngei in min a sakmi kan si lo.  Cucaah min kan tial tikah "A aw pakhat a chuaknak paoh cafang ngan in tial le aw pakhat a chuaknak paoh ah cafang then ti lo in Grammar nih a kan cawnpiak ning in Proper noun/ Min taktak ti hngalhnak caah canfang ngan (capital letter) in thawk, a dang vialte cafang hme in tial  le fonh dih a si lawngah vawleicung pi catial ning le min tial ning he a khat khawh ding a si. Aw pakhat a chuakmi paoh cangfang thenmi hi cu min a si lo, biatlang (sentence) a si cang.

Cuaah -
Van Bik - Vanbik,
Chan Ceu - Chanceu,
Dawt Sung - Dawtsung,
Sang Hlei - Sanghlei,
Za That - Zathat,
Phun Sang - Phunsang,  tiin tial ding an si. Hihi min tial ning hmanmi a si.

Min Tial Ning / How To Write Proper Names -
1. Min taktak hi cafang ngan in thawk ding.
2. Phun min thlak duh ahcun cafang ngan in thawk ve ding.
3. Pa min thlak duh ahcun cafang ngan in thawk ve ding.
4. Krifa min thlak duh ahcun cafang ngan in thawk ve ding.

Min taktak pawl -
Obama, Estrada, Hayman, Sharanya, Manghlei.
E.g: -
Barack Obama - Barack = Pa min, Obama =Min taktak (Africa min)
Joseph Estrada - Joseph = Krifa min,  Estrada = Min taktak
                                                                                    (Philipine min).
Hayman Newin - Hayman = Min taktak, Newin = Pa min
                                                                                    (Kawl min)
Sharanya Moham - Sharanya = Min taktak, Moham = Pa min
                                                                                 (Indian Tamil min)
Manghlei Cinzah - Manghlei = Min taktak, Cinzah = Phun min
                                                                                          (Lai min)
Cun - Aungsan Su Kyi - Aungsan = Pa min, Su = Min taktak,
                                                    Kyi = Nu min  (Asho Chin min)
Osama bin Laden - "Laden fapa Osama" sullam ngeimi Muslim min.
Mahathir bin Mohamad - "Mohamad fapa Mahathir" sullam ngeimi
                                                                                       Muslim min zong an um ve.

Minung min le khua - ram - hmun - phun - min tial ning a dang lai timi ruahnak hi palhmi ruahnak a si. Min ah First name, Middle name, Last name - timi pawl ahhin awchuak pakhat hnu pakhat then in first name, middle name, last name tiin then ding ti duhnak a si lo.  Min taktak Pa min, Phun min or Krifa min tibaktuk thennak hi a chimduhnak a si.

E.g: - Van Bawi Thang Khenmual timi min hi zeitindah First name, Middle name, Last name na tial lai! A si thiam lomi a si.

Mah tiin tial ding a si.
Vanbawithang Khenmual -
Vanbawithang = First name.
Khenmual = Last name.

Aungsan Su Kyi -
Aungsan = First name
Su = Middle name
Kyi = Last name.

Kannih Chin minung lawng si loin kan Kawlram miphun min kan tial ning a hman lomi vialte caah le ramdang ummi kan Chin miphun hawi dihlak caah thahnem-santlai si khawhnak ding caah ka vun langhtermi capar a si.

By- C. Laiki
( 1 - 7 - 2016 )

Rel ding a dang...

Lai Min Tialning. By- Luke Sui Kung Ling

Amazon: Maivan Chawdawr Kong theihtlei

Amazon timi hi mitampi nih cun kan theih cang theu lai. Maivan inn internet business phunkhat a si. US ah a ummi ah cun maivan chawletnak ah a ngan cemmi pakhat a si. Multi electronic commerce timi electronic thilri a phun phun maivan inn hmang in thil a zuar mi company an si. An headquater zung pi cu Laimi zong tam nawn an um cangnak Seattle khua Washington State ah a um.

Amazon a rak thawktu cu Jeff Bezos a si. 1994 kum lio ah a rak thawk i 1995 kum ah maivan inn ah a vun chuahpi. Online Cauk zuarnak ding caah a tuah hmasa mi a si. Nain a hnu ah CD, VCD le VHS hna  MP3s, hla hna computer software, video games, GPS tibantuk le digital Dictionary tbtk..electronics thilri hna tampi zuarnak ah a hung si. Tu ah cun thiltampi zuar a si cang. A dawr hmun zong US lawng si loin Canada, UK, Germany, France, Japan le Tuluk ram te hna zong ah an thilzuarnak cu karhter a si cang. 2009 January ah Verdict Researchtimi nih an chimnak ah UK ah music hla pawl cawknak ding caah Amazon hi an uarbik mi a si ti si.

Amazon an rak tuah hi, khual a tlawnpah ah ruahnakthar a vun chuahmi si ti si. New York in Seattle (US nichuah le nitlak) khual an tlawn cuah mah lio ah ruahnak tha hi a vun theih mi si. An company an thawk ka ah hin khuaruahhar ngai a simi pakhat cu kum 5 chung tiang amiak(profit) zeihmanh hmuh lo ding in planning an ngeihmi hi a si. 1994 ah rak thawk cangmi cu 1997 tiang ah hin an stock share man IPO hi dollar 18.00 lawng si rih caah an shares a rak i cawkmi hna an lung a rak dong ngai te. Amazon nih hi NASDAQ timi American Stock exchange tangah AMZN timi min bunh in stock market pakhat a rak on ve. 1990s kum chungah internet in business a tuahmi hna cu thinphannak tamtuk ruangah company tamlak te an rak i din nain, Amazon cu a rak peh zulh peng.

Amazon founder Jeff hi khuaruah har in ca a relmi a si ti si. Cauk tha pakhat hnih a hmuhmi ngan loin ai cawk i a relmi a si ti si. Cauk tha pakhat relnak hmanh in investment tuahning, chanthar chawlehnak kawng hna hi thiam i thawk cawlh khawh a si. Anih hi Princeton University in sianginn a rak dihmi a si. Amazon a rak derh hlan ah hin company ngan ngaimi pakhat a simi D.E Show & Co. timi company caah phaisa lehthal thiamnak lei rian a rak tleiih piak hna.

Jeff hi Cotulla,Texas State mi a si i an innchung khar nih hin an pupa chan in an ngeihmi vawlei eakah 25000 an ngei ti si. Jeff i a pupa/grandfather hi US Atomic Energy Commission ah rian a rak tuan tawn mi a si. Jeff Bezos i a nu hi teenager a si lio ah fa a hrinmi a si.

Jeff Bezos hi a no lio ah ca a rel i thil a tuah tuk ngai tiah theih m a si. An inn ah motor kudong cu Jeff Bezos nih science practice tuahnak hmun ah ai cang ti si. University of Florida ah a kai hmasa i cuka ah cun minthatnak Silver Knight Award timi laksawng a hmuh.  Princeton University ah physic cawng ding in a rak i tim nain computer thiamnak le electrical engineering ah aa thlen than. 2008 ceu ah khan Carnegie Mellon University nih honorary Doctorate degree an pek.

Nihin ah cun Amazon cu kum fatin te dollar million tampi a hmu cuah mah mi company nganpi pakhat ah aa cang. 2003 ah billion 3.9 (million 300) amiak arak hmuh. 2005 ah cun 8.5 billion arak hmuh i. 2007 kum thawk in cun a dang company zong a cawk chih i capital phunghram aa tlaih i chawletnak tamlak te a tuah cang.

Nihin tiang ah amazon ah nichiar thil a caw mi tampi an um i, an cawkmi thil hna zong tlamtling tein an sin a phan peng, thiltha a si peng caah mah tihin an company hi a thangcho chin thluahmahnak a si. Laimi tampi zong nih GPS hna Computer hna, Aman fawi taktak in maivan inn in cawk khawh a si. A leng ah 600 hrawng in an zuar mi 200 renglo hna in cawk khawh si tik ah a thathnem tuk. Cauk tha tha zong a leng ah 50, 60 si mi kha Amazon ah cun 15, 20 in cawk khawh si tik ah a tha hringhran mi maivan chawdawr pakhat si ti khawh si.

By Salai Biak Lian Sang
Source: Wikipedia

Apr 19, 2017

Biafim. By- Salai Josep Van

Zohchunh awk tlak i nun hi biachim vialte lak ah hmual a ngeimi bia a si.

Zumh awk a tlak lomi nih cun mizeipaoh hi amah bantuk in zumh awk tlak lo ah a ruah dih tawn hna.

A hlawhtling takmi si i tim hlah, mi sunglawi/santlai  si i tim deut, ti a si

Mitthat ko, i au khawh ko na i hmuh khawh tung lo nak cha cun.mitcaw khuahmuh khawh lo i a kan khamh tu Bawipa hmuh a tha deut.


Kan nunnak lamtluan i harsatnak kan tawnmi hna hi,a takin na tawn ve lo ah cun na theithiam kho lai lo.

Thihnak zong hi a si ve, na dawtmi maw? na tleichan mi maw? na bochan mi maw? an thih tik ah a tuar a har zia na theithiam lai ti a si.

Mipiangthar hna nih Pathian bia an chim lengmang mi zong hi, na nun nih a takin a tawn tik lawng ah a sullam,a thawt nak na thei ve lai ti a si.

Mi mit hmuh ah na umdan kha na mi zia dik tak a si lo. Mi mit hmuh lo i na umdan kha na mizia dik tak cu a si ti a si

Pathian bia nih na thinlung a tongh an ei ral i na lawmh na nuamh tuk zong a si kho ko.nain nangmah btk in a tongh ve lomi hna kha va zoh chuk hna hlah. Va soisel hna hlah, nangmah btk an si khawh naklai thla tu na campiak ding hna a si.

Pathian bia ah hohmanh i mawhchiat khawh a si lo.

A kal fum/nuar mi si hi tih hlah law, hmailei panh lo i dirpengmi si hi tih a nungmi cu a si.

By- Salai Josep Van

Apr 18, 2017

Baibal Tialtu, Tial Kum(caan), Tinhmi, Tawh, Dal(angan)


Baibal Tialtu Min, 
Baibal Cauk Pakhat Tial Kum/Caan,
Baibal Cauk Pakhat Tinhmi, 
Baibal Tawh. 
Baibal Cauk Pakhat Dal/Angan Um Zat

I.Biakamhlun
II. Biakhamthar

I. Biakamhlun : Tialtu, Kum(caan), Tinhmi, Tawh, Dal(ngan)

1. Genesis
 Tialtu _ Moses
 Kum _ 1450-1410 BC
 Tinhmi _ Thilser, Iremnak, Hrinsortu
 Tawh _ 3:15; 12:3
 Dal _ 50

2. Exodus
 Tialtu _ Moses
 Kum _ 1450-1410 BC
 Tinhmi _ Kamh, Raithawinak, Chinchiahnak,
                                    Riahbuk/Thlam(tent)
 Tawh _ 6:6 ; 19:5-6
 Dal _ 40

3. Leveticus
 Tialtu _ Moses
 Kum _ 1450-1410 BC
 Tinhmi _ Thianhlimnak, Pekchanhnak, Raithawinak
 Tawh _ 17:11 ; 20:7-8
 Dal _ 27

4. Number
 Tialtu _ Moses
 Kum _ 1450-1410 BC
 Tinhmi _ Phunzai(Gramble), Thianhlimnak, Riahbuk
 Tawh _ 14:22 ; 26: 12
 Dal _ 36

5. Deutronomy
 Tialtu _ Moses
 Kum _ 1450-1410 BC
 Tinhmi _ Iremnak, Raitawinak, Hngalh Zungzalnak,
 Thluachuahnak, Chiatserhnak
 Tawh _ 10:12 ; 30:19-20
 Dal _ 34

6. Joshua
 Tialtu _ Joshua
 Kum _ 1400-1370 BC
 Tinhmi _ Raithawinak, Biakam, Raltthatnak
 Tawh _ 1:8 ; 11:23
 Dal _ 24

7. Biaceihtu
 Tialtu _ Samuel
 Kum _ 1050-1410 BC
 Tinhmi _ Tuahsual, Tahnak, Kamhnak, Biaceihtu, Pathian
 Thlarau
 Tawh _ 2:20 ; 21:25
 Dal _ 21

8. Ruth
 Tialtu _ Samuel
 Kum _ 1050 le 500 BC
 Tinhmi _ Bawinak, Atthawngbik, Vakhamhtu
 Tawh _ 1:16 ; 3:11
 Dal _ 4

9. I Samuel
 Tialtu _ Samuel le Gad
 Kum _ 930 BC
 Tinhmi _ Thlacam(pray)
 Tawh _ 13:14 ; 15:22
 Dal _ 31

10. II Samuel
 Tialtu _ Samuel le Nathan
 Kum _ 930 BC
 Tinhmi _ David; Pathian thinlung ngei
 Tawh _ 7:12 ; 22:21
 Dal _ 24

11. I Siangpahrang
 Tialtu _ Jeremieh
 Kum _ 550 BC
 Tinhmi _ Siangpahrang ram a tthennak
 Tawh _ 9:4 ; 11:11
 Dal _ 22
12. II Siangpahrang
  Tialtu _ Jeremiah
 Kum _ 560-538 BC
 Tinhmi _ Siangpahrang ram chungin saltannak
 Tawh _ 17:22-23
 Dal _ 25

13. I Chanrelnak
 Tialtu _ Ezara
 Kum _ 425 BC
 Tinhmi _ David Siangpahrang, Jerusalem, Tlangbawi
 Tawh _ 17:11-14
 Dal _ 29

14. II Chanrelnak
 Tialtu _ Ezara
 Kum _ 425 BC
 Tinhmi _ David Siangpahrang, Jerusalem, Tlangbawi
 Tawh _ 17:11-14
 Dal _ 36

15. Ezara
 Tialtu _ Ezara
 Kum _ 438-457 BC
 Tinhmi _ Biakinn remhtthannak(tungtthannak)
 Tawh _ 1:37 ; 10
 Dal _ 10

16. Nehemiah
 Tialtu _ Ezara
 Kum _ 445-427 BC
 Tinhmi _ Kulhnak vampang remhthannak
 Tawh _ 6:15 ; 8:8
 Dal _ 13

17. Ester
 Tialtu _ Mordekai(a si kho men)
 Kum _ 465 BC
 Tinhmi _ Vanruat tthan, A dih cangmi ruahtthan
 Tawh _ 4:13 ; 8:17
 Dal _ 10

18. Job
 Tialtu _ Samuel
 Kum _ 2000-1800 BC
 Tinhmi _ Harsat tuarnak
 Tawh _ 2:3
 Dal _ 42
19. Salm
 Tialtu _ David
 Kum _ 1000-300 BC
 Tinhmi _ Thangtthatnak, Cawimawi
 Tawh _ 150:6
 Dal _ 150

20. Phungthlukbia
 Tialtu _ Solomon
 Kum _ 950-700 BC
 Tinhmi _ Fimnak, Hngalhthiamnak, I cawnpiaknak,
                                    Pathianttihnak
 Tawh _ 1:7
 Dal _ 31

21. Phungchimtu
 Tialtu _ Solomon
 Kum _ 971-931 BC
 Tinhmi _ Zeihmanhlo
 Tawh _ 2:24 ; 12:13
 Dal _ 12

22. Solomon Hla
 Tialtu _ Solomom
 Kum _ 965 BC
 Tinhmi _ Nungak/Tlangval : I duhnak
 Tawh _ 6:3
 Dal _ 8

23. Isaiah
 Tialtu _ Isaiah
 Kum _ 740-680 BC
 Tinhmi _ Ngeihthiamnak, Tlanhtu, Felnak, Zalonnak, I
 hnemhnak
 Tawh _ 9:6-7 ; 53:6
 Dal _ 66

24. Jeremiah
 Tialtu _ Jeremiah
 Kum _ 625-585 BC
 Tinhmi _ I Ngeihchihnak, Remhtthannak
 Tawh _ 7:23 ; 8:11
 Dal _ 52

25. Tahnakhla
 Tialtu _ Jeremiah
 Kum _ 585/6 BC
 Tinhmi _ Tuarnak Langhter
 Tawh _ 2:5 ; 3:22
 Dal _ 5

26. Ezekiel
 Tialtu _ Ezeziel
 Kum _ 572-570 BC
 Tinhmi _ Pathian Lianngannak
 Tawh _ 36:24-26
 Dal _ 48

27. Daniel
 Tialtu _ Daniel
 Kum _ 537 BC
 Tinhmi _ Isreal cungah Pathian a tinhmi
 Tawh _ 2:20-27
 Dal _ 12

28. Hosea
 Tialtu _ Hosea
 Kum _ 710 BC
 Tinhmi _ Isreal sinah Pathian dawtnak le zumhawk A
                                      tlaknak
 Tawh _ 4:1 ; 11 ;7,9
 Dal _ 14

29. Joel
 Tialtu _ Joel
 Kum _ 835 BC
 Tinhmi _ Pathian nii sunglawi le tihnung, Khuaruahhar
 Tawh _ 2:11
 Dal _ 3

30. Amos
 Tialtu _ Amos
 Kum _ 755 BC
 Tinhmi _ Biaceihtu, Dik(tling)nak, Felnak
 Tawh _ 5:24
 Dal _ 9

31. Obidiah
 Tialtu _ Obidiah
 Kum _ 586 BC
 Tinhmi _ Bawipa Nii
 Tawh _ 1:4
 Dal _ 1

32. Jonah
 Tialtu _ Jonah
 Kum _ 760 BC
 Tinhmi _ Tho, I timcang, Zul
 Tawh _ 4:11
 Dal _ 4

33. Mikah
 Tialtu _ Mikah
 Kum _ 700 BC
 Tinhmi _ Zangfahnak, Tlawmte a tangmi
 Tawh _ 4:3
 Dal _ 7
34. Nahum
 Tialtu _ Nahum
 Kum _ 663-612 BC
 Tinhmi _ Sual, Cat(lok)
 Tawh _ 1:7
 Dal _ 3

35. Habakuk
 Tialtu _ Habakuk
 Kum _ 606-604 BC
 Tinhmi _ Zumhnak, Ngeihchiatnak
 Tawh _ 2:24
 Dal _ 3

36. Zephaniah
 Tialtu _ Zephaniah
 Kum _ 625 BC
 Tinhmi _ Bawiapa Nii
 Tawh _ 1:2
 Dal _ 3

37. Haggai
 Tialtu _ Haggai
 Kum _ 520 BC
 Tinhmi _ Pathian Nii
 Tawh _ 1:2
 Dal _ 2

38. Zekhariah
 Tialtu _ Zekhariah
 Kum _ 520-518 BC
 Tinhmi _ Bawipa Nii
 Tawh _ 4:6
 Dal _ 14

39. Malakhi
 Tialtu _ Malakhi
 Kum _ 450-400 BC
 Tinhmi _ Thlahmi, Tlangbawi, Felnak le Biaceihnak
 Tawh _ 3:1
 Dal _ 4


II. Biakaamthar : Tialtu, Kum(caan), Tinhmi, Tawh, Dal(ngan)

1. Matthai
 Tialtu _ Matthai
 Kum _ 58-68 AD
 Tinhmi _ Jesuh cu Bawi a si
 Dal _ 28

2. Marka
 Tialtu _ Marka
 Kum _ 55-65 AD
 Tinhmi _ Jesuh cu Sal
 Tawh _ 10:43,45 ; 8:34-57
 Dal _ 16

3. Luka
 Tialtu _ Luka
 Kum _ 55-65 AD
 Tinhmi _ Jesuh cu Minung fapa
 Tawh _ 19:10 ; 1:3
 Dal _ 24

4. Johan
 Tialtu _ Johan
 Kum _ 85-100 AD
 Tinhmi _ Jesuh cu Pathian fapa
 Tawh _ 1:11-13 ; 20:30-31
 Dal _ 21
5. Lamkaltu
 Tialtu _ Luke
 Kum _ 62 AD
 Tinhmi _ Khrihfabu thanlianhnak
 Tawh _ 1:8 ; 2:42-43
 Dal _ 28

6. Rom
 Tialtu _ Paul
 Kum _ 57 AD
 Tinhmi _ Pathian a diknak or Felnak
 Tawh _ 1:6-17 ; 3:21-25
 Dal _ 16

7. I Korin
 Tialtu _ Paul
 Kum _ 56 AD
 Tinhmi _ Taksa nun siamremhnak
 Tawh _ 6:19-20 ; 10:12-13
 Dal _ 16

8. II Korin
 Tialtu _ Paul
 Kum _ 60 AD
 Tinhmi _ A rianttuannak ah a ralring(veng)
 Tawh _ 4:5-6 ; 5:17-19
 Dal _ 13

9. Galati
 Tialtu _ Paul
 Kum _ 49 AD
 Tinhmi _ Nawlbia tangah zalonnak
 Tawh _ 2:20-21 ; 5:1
 Dal _ 6

10. Efisa
 Tialtu _ Paul
 Kum _ 60-64 AD
 Tinhmi _ Khrih taksa dinnak
 Tawh _ 4:1-3 ; 2:8-10
 Dal _ 4

11. Philipi
 Tialtu _ Paul
 Kum _ 62 AD
 Tinhmi _ Jesuh Nunnak
 Tawh _ 1:21 ; 4:12
 Dal _ 4

12. Kolose
 Tialtu _ Paul
 Kum _ 60 AD
 Tinhmi _ Khrih chung Nunnak
 Tawh _
 Dal _ 4

13. I Thesalon
 Tialtu _ Paul
 Kum _ 50 AD
 Tinhmi _ Khrih thawhtthannak, Thianhlimnak
 Tawh _ 4:14
 Dal _ 5

14. II Thesalon
 Tialtu _ Paul
 Kum _ 51/52 AD
 Tinhmi _ Pathian mi theihthiamnak
 Tawh _ 2:2-3 ; 3:5-6
 Dal _ 3

15. I Timote
 Tialtu _ Paul
 Kum _ 62 AD
 Tinhmi _ Khrihfabu Hruaitu rian
 Tawh _ 3:15
 Dal _ 6

16. II Timote
 Tialtu _ Paul
 Kum _ 65-67 AD
 Tinhmi _ Pathian rianttuan I tuarnak
 Tawh _ 2:3-4 ; 3:14-17
 Dal _ 4

17. Titas
 Tialtu _ Paul
 Kum _ 62-63 AD
 Tinhmi _ Khrihfabu Hruaitu hna
 Tawh _ 1:5 ; 3:8
 Dal _ 3

18. Philimon
  Tialtu _ Paul
 Kum _ 60 AD
 Tinhmi _ Bawi, Ngeihthiamnak
 Tawh _ 1:15-16
 Dal _ 1

19. Hebru
 Tialtu _ Fianglo (Micheu nih cun Paul ttialmi a si an ti)
 Kum _ 70 AD
 Tinhmi _ Khrihfa snag deuhnak
 Tawh _ 4:14-16 ; 12:1-2
 Dal _ 13

20. Jeim
 Tialtu _ Jeim
 Kum _ 44-45 AD
 Tinhmi _ Zumhnak le Thiltinh
 Tawh _ 1:19-22 ; 2:14-17 ; 1:14,22
 Dal _ 5

21. I Peter
 Tialtu _ Peter
 Kum _ 65-66 AD
 Tinhmi _ Khrih tuarnak
 Tawh _ 1:10-12 ; 4:12-13
 Dal _ 5
22. II Peter
 Tialtu _ Peter
 Kum _ 65-66 AD
 Tinhmi _ Kilvennak nih cawnpiaknak dik(hman)lo a doh.
 Tawh _ 1:20-21 ; 3:9-11
 Dal _ 3

23. I Johan
 Tialtu _ Johan
 Kum _ 95 AD
 Tinhmi _ Pathian he I pawlkomhnak
 Tawh _ 1:3-4 ; 5:11-13
 Dal _ 5

24. II Johan
 Tialtu _ Johan
 Kum _ 95 AD
 Tinhmi _ Dik(fel)lo tak in I pawlkomhnak
 Tawh _ 1:20-21 ; 3”9-11
 Dal _ 1

25. III Johan
 Tialtu _ Johan
 Kum _ 95 AD
 Tinhmi _ Unau a kommi hna Nomhnak
 Tawh _ 1:11
 Dal _ 1

26. Judas
 Tialtu _ Judas
 Kum _ 75,80 AD
 Tinhmi _ Zumhnak
 Tawh _ 1:1-3
 Dal _ 1

27. Biathlam
 Tialtu _ Johan
 Kum _ 95-96 AD
 Tinhmi _ Khrih a rak kirthan lai ti chimnak
 Tawh _ 1:19 ; 19:11-15
 Dal _ 22

>>>>>>>>SHARE<<<<<<<<
Palh sualmi a um cun rak chim hram u law...

Hallelujah Le Amen Tihi Kan Hman Awk A Si Tuk Hen Ta

"Hallelujah le Amen" ti hman le hman lo kongah a buai pahmi hna atu tiang um rih hi cu a poi ngai. Khrih thawngtha kan sin a phaknak kum 100 leng a si cang nain kan i fian lomi a tam ning le buai lo dingah kan buai hna ning hi a poi ngai ko.

Hallelujah" ti cu "Bawipa cu thangthat si ko seh" ti khi a si ko.

Amen" ti cu " Mahti cun si ko seh, Ka lung a tling" tinak khi a si ko.

Baptist mi thenkhat nih "Hallelujah le Amen" ti hman kan duh lonak a ruang cu Jesuh nih a hman lo ruangah hman kan duh/uar lo, cu e, kha e ti len zong hi lungrawk a si.Jesuh cu Pathian a si caah ziah Hallelujah ti cu a hman rua hnga? HALLELUJAH ti cu Pathian a simi Jesuh nih a hman awk si loin minung tu nih kan hman awk a simi a si.

Hallelujah le Amen ti hi Baptist a simi, Pathian nih a hman cuahmah liomi Pastor Sang Nawl le Sarah Ngun Doi Fam zong nih an hman tuk. Pastor Thawngling Mualhlun zong nih a hman tuk. Baptist a simi Pastor tampi nih Hallelujah le Amen ti hi a hman tuk ko. Hallelujah le Amen ti a hmang duh lomi Pastor cu tlawmte lawng an si.

Hallelujah kan ti tikah "BAWIPA Pathian cu thangthat si ko seh" kan ti khi a si ko. Mah "BAWIPA Pathian cu thangthat si ko seh" ti hna kan hman duh lo hi cu "Hallelujah" ti sullam kan i fian lo ruangah maw a si hnga?
(Hallelujah Sullam relnak)

"Hallelujah" ti hi hman kan duh lo cun "Pathian cu thangthat kan duh lo" tinak bantuk khi a si ko hnga.. 'HALLELUIAH le Amen" ti hman a duh lomi hna hi mi thlawmte an si i biaknak leiah a thluak deuh a hmangmi an si lai tiah ruah a um ko.

UPC zong, Baptist le tist lo zong, Khrihfa kip nih "Hallelujah" ti hi kan hman tuk awk a si i Amen zong kan hman tuk ding a si. "Hallelujah le Amen" tihi hi hman a herh in a herh ko ti ning law ka palh lai lo.

Hallelujah le Amen ti hman a duhmi nih kanmah le lung duhning in hmang ko hna u sih law a hmang duh lem lomi hna kha kutdong va sawh len hna hlah u sih. Cun Hallelujah le Amen ti hman a duh lomi cu mahle duh loning te khan um ve ko u law a hmangmi hna kha kutdong sawh len loin dai tein um ve ko u law buai lennak hi a um hnga lo.

>>>>>>>SHARE<<<<<<<

Rom 14:2-3,10
Mipa pakhat cu a zumhnak nih zei ei paoh a onh ko, sihmanhsehlaw zumhnak a dermi nih cun anhringso lawng kha a ei.

Zeipaoh a eimi nih khan cu bantukin a ei ve lomi kha a zawmhtaih awk a si lo, cun zeipaoh a eimi kha anhringso lawng a eimi nih a soi awk a si ve lo, zeicahtiah Pathian nih cun a cohlan veve ko hna cu ta.

A si ahcun, nannih anhringso lawng a eimi nih zeicahdah nan unau hna cu nan soi kun hna? Cun nannih anhringso ei lo pawl zong nih zeicahdah nan unau cu nan zawmhtaih ve hna? Kan dihlak in Pathian hmaiah biaceih awkah kan chuak cio ko lai. "

HRUAITU THA LE HRUAITU THALO HNA LUNGPUT LE RUAHNAK. By- Ngun Hlei Iang

1. Hruaitu tha nihcun amah a huammi le amah caah thatnak a chuahpi mi rian nakin mipi caah a thami le mipi caah a thahnemmi rian a thim deuh i a tuan deuh tawn.

2. Hruaitu tha nihcun thiltha a tuahmi cungah zeitik hmanh ah aa porhlaw ballo i, zeitik hmanh ah amah thatnak mipi sinah aa chim bal lo.

3. Hruaitu tha nihcun zeitik hmanh ah a riantuanti hawi cungah dawthlei asiloah thleidannak lungthin le ruahnak a ngeibal lo.

4. Hruaitu tha nihcun zeitik hmanh ah phaisa suingun chawva ah amitthi ballo i ningcang loin phaisa hman le hmuh a duh bal lo.
       
       
 HRUAITU THALO LUNGPUT LE RUAHNAK

1. Hruaitu thalo nihcun, amah miaknak le amah caah hloknak asi paoh ahcun mipi lungfah le mipi ngaihchiat kha zeiah arel lai lo. Ningzah a thei lailo i,  thangchiat zongah a zeihmanh a poi lai lo. A thutdan a tumtak duh lai lo, a tlinlo i hngalh loin hruaitu si a duh peng lai.

2. Hruaitu thalo nihcun, thiltha hnikhat te a tuahmi kha mipi nih theih lailo a phang lai i mipi sinah hehtiah, a thiltuah mi kha aa chim lai. A tuahmi thatnak cungah aa porhlaw lai i a riantuanti hawi zeiah a rel hna lai lo. Rian tlamtlinglo mi ah hehtiah, aiphetchem lai.

3. Hruaitu thalo nihcun, a riantuanti chungin amah ruahnak a hrom kho deuhmi le amah nih a duh ningin amersan khawhmi kha a dawt deuh hna lai i amah ruahnak thalo raltha tein a dohtu kha arem hna lai lo i a thleidan hna lai.

4. Hruaitu thalo nihcun, zeitindah rampi asiloah buu phaisa suingun chawva olzang tein ka hman khawh lai ti a bawh peng lai. Amah pakhat mihmai ah mithmai thatnak ahmuhnak ding asi ahcun mipi lungfah le sunghzatlak zong a zeihmanh a poi lai lo.

Ans;  Ralkap phu pakhat ral ateimi khi ralkap raltuk a thiammi hna nakin Ralbawi pa nih a ralkap mahka ahhin ral an ra lai i mahka ahhin ralkap pathum bawh hna uhlaw, ka lei ahkhin ralkap pahra nih bawh hna uh tiin ralkap hmunhma (neza) chiah a thiammi nih ral an tei deuh ti asi. Hruaitu biapit zia a langhter.

By- Ngun Hlei Iang

Apr 17, 2017

"Hallelujah" Tihi Thlarau Holh A Si Hlei Maw? By- Hrambik Lian

Biadomhnak:

Thawngtha chimtu cheukhat nih "Hallelujah" ti cu van holh a si, khuachia nih an tih, teinak petu a si, tiah a phunphun in an chim tawn na theih bal ve theo lai. Micheu khat nihcun, "Hallelujah" ti cu Thlarau thilthup ah kan ruah i a tih in kan tih ve. Cu nak in khua ruah har chinchin a si rihmi cu, "Hallelujah" tihi kal sual ah a ruatmi zong kan um rihmi hi a si. Asi ahcun, "Hallelujah" ti cu zeiset dah a si i, zei bantuk sullam dah a ngeih? timi tawi te in hun zoh tuah hna u sih.

A. "Hallelujah" Timi Biafang A Chuahning

"Hallelujah" timi hi Hebrew biafang pahnih"hallelu" le "Yah" timi fonh in a ra mi a si. "Hallelu" ti cu "hallal" ti in a ra mi a si i a sullam cu "thangthat" tinak a si. Hi ka ahhin nawlpeknak (imperative) in hman a si caah, "thangthat tuah u" tinak khi a si. Cun a pahnihnak biafang "Yah" timi hi cu "YHWH" ti in a ra i "Pathian min" a si. Baibal chung ah Pathian min tampi a um. Cu lak ah, "YHWH" timi hi Judah mipi nih Pathian an auhnak min le an tihzah bikmi min a si.

Hi biafang pahnih fonh i a sullam cu "Bawipa cu thangthat tuah u", tinak a si. Sihmanhsehlaw "Hallelujah" timi hi ningcang lo deuh in kawmhmi Hebrew biafang (Hebrew Idiom) a si caah, lakhruak in Bawipa thangthat tuah u, hun timi nih a sullam dihlak a tlinh khawh deuh lomite a um.'Lunglawm te in thangthat, asilo ah, Pathian ah i pawrhlawt', tinak khi a si. Hebrew scholar cheu khat chimning le bang ahcun, 'Hallel=thangthat' timi biafang hi "hrut ngai le molh ngai in thil a tuahtu hna pawl chimnak zong ah hman a si", tiah an ti.  

B. Baibal Chung Ah "hallelujah" a langhning

Hebrew Baibal Chung Ah, "hallelujah" tihi 24 a lang. Psalms 111-117, 145-150 karlak ah khin voi 24 kan hmuh. Cun Greek holh in tialmi Baibal, Biathlam 19 ah khin voi 4 kan hmuh ve. Psalms chung i a hmanning zoh tik ah, Psalm catialtu nih hi biafang hi mizapi kha hma khatte ah Pathian thangthat ding in fawrhnak caah a hman deuh. Psalms 113-150 karlak hi "Hallel Psalms" tiah auh a si. A sullam cu thangthatnak hla, tinak khi a si ko. Hi thangthatnak hla an sak caan ah hin, an hla sin ah, Israel mipi nih "hallelujah" tihi an rak sak chih tawn mi a si. 

C. Chanthar Zumtu Pawl Nih "Hallelujah" Kan Hmaning

Protestant Khrihfabu tampi ahcun, "Hallelujah"ti le "Bawipa cu thangthat si ko seh", tihi aa tluk te in an cohlan veve hna. An pahnih in, Pathian thangthatnak le Pathian sin i lunglawmhnak langhternak caah aa tluk te in hmual an ngeihter hna. "Hallelujah" va ti theng nih zei sullam thuk hlei le thlarau thil deuh hlei a chuahpi in an hmu lo. Zapi hmai in, mizapi hruaitu nih "kha...'Hallelujah' kan ti hna lai" tiah ti len hau lo in mi pakhat nih, a duhmi le a hngah pengmi thil a hmuh tik ah, aa lawmh tuknak Pathian sin ah a langhternak a si awk a si ko, tiah an ti.

Sihmanhsehlaw protestant khrihfabu pawl chung in denomination cheu khat le zumtu cheu khat nihcun, "Hallelujah" na ti ahcun na dam lai, "Hallelujah" na ti ahcun khuachia nih an zam tak lai, "Hallelujah" ti cu van holh a si etc. tiah a phunphun in an chim lawng siloin cu bantuk cun an hman taktak fawn. "Hallelujah" au ruang i khuachia an zam le zam lotu cu, an mah khuachia le thiang thlarau lawng nih an hngalh khawh mi a si.  

Asi ahcun, "Hallelujah" cu kan hmang lai maw, hmang hlah? Baibal nih nawl a kan pek mi a si caah, lunglawm tein kan hman awk a si ko. Baibal chung i hman a rak sining zoh tik ah, a caan ahcun hla hruaitu nih, "Hallelujah" ti hna u sih" a ti hnu ah mizapi nih a hun chim ve caan zong um dawh in a lang. Cucaah, a hmun le caan a rem ko ahcun, pum in a si zong ah, a bu in a si zong ah, "Hallelujah" ti hman hi zumtu nih thlirit ah kan chiah awk a si hrimhrim lo. Sihmanhsehlaw "Hallelujah" timi ahhin thlarau thawnnak power a um, hei ti phun in tanbo hman in hman awk tu cu a si hrimhrim lo. 

Zumtu nun in Thiang Thlrau thawnnak a chuahter tawntu cu biafang (eg. Hallelujah) men si lo in, thlacamnak le a nawl zulhnak in punghman te i kan nun Pathian sin kan peknak tu hi a si deuh. 

Pathian sunparnak ca a si ko ahcun, "Hallelujah" cu kan mah diriamhnak cio te in hman awk a si ko. Kan hman tik ah, a cunglei kan langhter cangmi a sullam belte philh lo a bia pi. Cun, kan mah bantuk in a hmang kho ve lo mi hna zong nih "hallelujah" timi biafang theng hman lo zong in, keimah tluk te in Pathian an thangthat khawh ve ko, zong philh lo ah a tha.     

By- Hrambik Lian

25 JUNE 2015

Apr 15, 2017

JESUH KHRIH A THIHNAK LE A THAWHTHANNAK NIH…. Rev. Thawngling Mualhlun

Luka 24:6 Hi ka ah a um tilo, a tho cang… ’ 

Thlacamnak: ‘Ka Pa, na bia hi Thlarau in kan fianter ko tiah kan nawl i, na kan fianter ti zong ka zumh caah ka lawm. Bawipa Jesuh min in thla ka cam. Amen.’

Vawlei ahhin khuaruahhar thil an tam lengluang ko nain Jesuh Khrih thawhthanak hi khuaruahhar lak ah khuaruahhar bik cu a si. Amen.

Jesuh thawhthannak khuaruahhar a si khunnak cu, Amah thawhthannak lawnglawng hi vawlei le van a pehtlai khotu, Pathian le minung a  kan tlaihter kho tu, ral nganbik thihnak zong a hrawk kho tu a si caah a si. Culawng si lo, cu thihnak le thawhṭhannak thawng in nang le kei zong kan nun khawh ve nak hi a si. Vanmi hna nih nu hna sin ah, ‘Hika ah a um lo, a tho cang’ (Luka 24:6) an timi bia hi kan caah thawngṭha bik cu a si taktak ko. Haleluia!

Paul nih cun, Khrih hi thawhter si hlah sehlaw kan nih cu chim awk kan ngei hnga lo i, nan nih zong zumh awk nan ngei ve hnga lo. Cun Pathian cu lih kan chimter a si hnga, a ti ve.  ‘Khrih cu thihnak in thawhter a si lo ahcun, kannih cu chim awk zeihmanh kan ngei hnga lo I nannih zong zumh awk zeihmanh nan ngei hnga lo. Cuhlei ah Pathian cu lih kan chimter a si hnga’ (1 Korin 15:14-15) A dik tuk, Jesuh Khrih a thawhthan caah kan nih zong zumh awk kan ngeihnak a si. Jesuh Khrih kan Bawipa cu thihnak teitu, minthang Khamhbawi a si caah amah thawhthannak nih hin vawlei tuanbia hi a thlen dih i, minung kan sining zong a thlen dih cikcek.

Jesuh Khrih a thi i, a thawhthan caah thil tamtuk aa thleng. Minung kan nunnak aa thleng. Mi sualbik a simi keimah nunnak tiang hmanh ai thleng ve. Kan sining chung ah a kan hrawmmi thil tampi a um. Cu lak ah pahnih in langhter ka duh.



Pakhatnak:

Jesuh Khrih a thih i, a thawhthan caah Pathian ngaihthiamnak kan co i, Amah he kan i rem. Sertu Pathian nawl kan buar caah sualnak ah kan tlu. Amah sin in kan rak i ṭhen caah a ral ah kan i cang fawn. Ral kan si hlei ah kan donghnak ding cu hell chung ah a si. Sihmanhsehlaw a ral a simi kha a Fapa Jesuh thisen thawng in  ngaihthiam kan si i, remter kan si cang. ‘Khrih thisen nih kannih cu a kan luatter, cucu kan sualnak kha ngaihthiam kan si tinak a si’ (Efesa 1:17). Cupin ah misual mi kha ngaihthiam lawng si rih lo, remter kan si cang i, a ral kha a hawi ah a kan canter cang. ‘..Pathian nih cun Khrih thawng in kan nih a ral a simi cu amah he a kan remter i, midang zong rem ve nak rian cu a kan pek (2 Korin 5:18) Cucaah remnak thawngtha chimding ah sawm le kawh kan si ve. ‘Pathian he i rem ko u, tiah Khrih min in kan in nawl hna’ (2 Korin 5:20). Amen.

Pathian nih a kan ngaihthiam, cu pin ah  kan i rem. Cu ngaihthiamnak le remnak nih minung hawi cung ah ngaihthiamnak le remnak a chuahpi chih. Vailamtah kong a hrilhfiahmi hna nih an kan chimhmi pakhat cu, a tunglei nih minung le Pathian kan i pehtlaihnak a langhter i, a pheilei nih minung le minung i remnak a langhter ti a si. Pathian le minung kan i rem cang caah minung le minung zong kan i rem. 

Pastor Beecher timi pa nih cun, ‘kan lungthin chung ah hin hawikom palhnak vuinak thlanmual kan ngeih hrimhrim awk a si’ tiah a ti. Midang nih kan cung i an palhnak vialte kha kan lung chung ah caamter lo in, i chiah peng lo in kan hloh dih lai, kan philh dih lai a tinak a si.

Josh Billing timi pa nih cun, ‘teirulcham lak ah a ṭhawngbikmi hriamnam cu ngaihthiamnak a si’ a ti ve. A hman tuk ti law. Bawipa Jesuh min in kan ngaihthiam ti cu vawlei cung ah a sunglawibik mi bia a si ko. Amen.

Matthai 18:15-35 tiang kan rel ahcun Pathian nih minung a kan rem cang caah minung le minung zong kan i ngaihthiam i, kan i rem a herhnak kong fiang tein kan hmuh khawh. Minung hawi he i rem cu Pathian nih a kan tinhpiakmi, Jesuh a thihnak le a thawhthannak ah aa telchih mi, Jesuh thihnak le thawhthannak nih a hon kan kah chihmi le a kan hrawmhmi  thawngtha a si.

‘…cun bawipa nih cu sal cu a kawh i, saltha lo, na cung i zaangfahnak ka ngeih bantuk in pei na sal hawi cung ah na ngeih ve awk a si cu, tiah a ti’ (Mtt.18:33).
‘Bawipa nih an ngaihthiam hna bantuk in pakhat le pakhat nan i ngaithiam lai’ (kolose 3:13).
‘Pakhat le pakhat cung ah zaangfahnak lungthin le nemnak lungthin ngei ulaw Pathian nih Khrih thawng in an ngaihthiam hna bantuk in pakhat le pakhat i ngaithiam u’ (Efesa 4:32). Amen.

Pahnihnak:

Jesuh Khrih a thi  i, a thawhthan caah zungzal nunnak kan ngei. Khamh hnangamnak kan hmu i, kan sining pi hi ruahchannak in a khat. Jesuh kan zumh cangka in zungzal nunnak kan ngei.
‘Pathian Fapa a zummi paoh nih cun a lungchung ah Pathian i tehte a khaannak bia kha a ngei;.. Cu tehte cu hihi a si: Pathian nih zungzal nunnak a kan pek cang i cu nunnak cu a Fapa chung ah a um. Pathian Fapa a ngeimi paoh nih cu nunnak cu an ngeih i, Pathian Fapa a ngei lomi paoh nih cu nunnak cu an ngei lo’ (1 Johan 5:10-12) Kan zumh cangka in zungzal nunnak a kan pek cang i, zeicahdah a kan co ter chih tiahcun khamh hnangamnak kan ngeih khawhnak caah a si. Lung awṭawm in um ti hlah, khamh ka si hnga maw, silo hme tiah chim leen ti hlah. Bawipa nawl si ko seh, tiah titi hlah. A kan pek cang khah. A cakuat dawh kan kut chung ah a phan cang hih.

‘Pathian Fapa a zummi nih zungzal nunnak  kan ngei ti kha nan i hngalhkhawhnak hnga hi ca hi kan kuat hna’ (1 Jn 5:13). Haleluia!

Ule nau, ramhnihnak in refuzi kan sawk i, ramthumnak ah kan kal cang lai ti kan hngalhnak cu zunglei in thawng an kan thanh caah a si. Cu thawngthanhmi cu kan i zumh. Cucaah kan hna a ngam. Kan lung ahmui. Ramthumnak kong lawng kan ruat, kan i lawm, lailei thawng cu kan ruatduh set ti lo. Ramthumnak kha kan mitthlam ah a cuang i, culei lawng kan lung ah aum. ‘A si tak maw aih?’ tiah an kan hal dikdek hmanh ah kan thin a hang nawn. Zoh u hih, zunglei ca hi, phone an kan chawnhnak hi, tiah kan chimh hna. A kalding kan si kha kan i fiang tuk, lung awṭawmnak zeihmanh kan ngei lo.

A tlinglo ngaimi tahchunhnak a si ko nain a hmanthlak cu cu bantuk te cu a si. Vawlei ah kan um rih nain vanram ah kan kal cang lai tinak tehte a kan hmuhter tu asi. Cucaah zungzal nunnak a kan co ternak nih khamh hnangamnak a kan pek i, ruahchannak he nifa tein a kan nunter khawhnak a si.

Ule nau,
KAN BAWIPA JESUH  KHRIH A THIHNAK LE A THAWHTHANNAK NIH PA PATHIAN HE A KAN REMTER, MINUNG HAWI HE A KAN REMTER, ZUNGZAL NUNNAK A KAN CO TER CHIH I, KHAMH HNANGAMNAK A KAN PEK.
Haleluia!
Haleluia!
Haleluia!

Bawipa nih sunparnak co ko sehlaw kan dihlak caah thluachuahnak kan pek piak ko seh. Amen.

Bawipa Rianthiang ah,

Thawngling Mualhlun
Senior Pastor, CEBC Indy 
Email: tmualhlun51@yahoo.com 
Website: www.incebc.org

Apr 14, 2017

Kannih Kan Sual Sifah Ingtu, Kan Bawi Jesuh A Si Lai. Sermon- Pastor Sang Nawl

                         
Baibal Cang: Matthai 11:28-30, Isai 40:29-31

Derek Anthony Redmond timi pa hi Great Britain a si i tlik a ṭhawng ngaingaimi a si. World Championships, European Championships le Commonwealth Games tehna zongah sui medals a hmumi tawntu a si. Derek cu 1992 Barcelona Olympics lio ah metres 400 tlik zuamnak ah a zuam ṭhan i, a tlik in metres 150 hrawng a vun phak in ruahlo piin orhlei ke thahri a cat i a tli kho ti lo. A vun i hrim ṭhan i a dir kho na lo tein. a dir chih i, ke khat in a hawile cu a dawi ṭhan ve hna. 

Cu bantuk i a thahri a cah le a celh ti na loin a thawh ṭhan i a ke khat tein a tlik ṭhan cu a hringtu a pa Jim nih a zoh khawh ti lo caah tlik zuamnak tual chungah ahcun a fapa Derek sinah cun a va tli. Security pawl nihcun an rak kham len nain a hnu ahcun an thlah ṭhan i, a fapa cu a liang in a hruai i a tlik pi. Cuticun an pafa in an tli i ṭha tein Metres 400 tlik zuamnak cu an chuak khawh. Olympics a zohmi minung 65,000 renglo nih an dirpiak i lunglawmhnak le upatnak in an kut an pekpiak. Derek nih pakhatnak hmu ti lo hmanhselaw tlik zuamnak cu tha tein a chuak khawh i, minung a thawngthawng nih lunglawmhnak le upanak an pek i thazaang an hmuh. Derek cu nihin ni tiang a kong chim a dai lo i, amah bantuk a rak tuar vemi hna caah thazaang petu bik ah a chuak.

¤ Zumtu Hna Nunnak Ah; 
Nifate zumtu hna kan nunnak hi tlikzuamnak ah a tli lengmangmi bantukin (1Kor 9:24) kan si. Cu bantukin nifate zumhnak in kan tlik lengmang lio ahhin a chan ahcun zawtfahnak le i khondennak, ngeihchiatnak le lungfahnak tampi kan tong tawn i, kan lamthluan hi pekzulh kho lo ding tiang dirhmun kan phan tawn. Kan sianginn kainak ah siseh, kan rianṭuannak ah siseh, kan chungkhurkhar ah siseh, kan khrihfabu ah siseh, kan nungak tlangval kongah siseh, zeidang a phunphun ruangah siseh tuar khawh lo le in khawh lo tiangin fahnak le ngaihchiatnak kan ton caan tampi a um tawn. Hi vawlei nih a kan pek khawhmi cu lungfahnak le ngeihchiatnak lawngte an rak si pinah kan ralpa Sata hrimrhim cu Pathian fale hna hi a phunphun in fir, hrawh le thah dingin (Johan 10:10) a kan dawi lengmang. Cucaah minung leicun tuar khawh le tei khawh hi a har hringhran ko. 

¤ Rethei le Thilrit Vialte Hna;
Sihmanhselaw cu zumtu hna nihcun kan harnak le kan ngeihchiatnak vialte a an tuarpitu, a kan bawmtu le a kan teipiaktu Jesuh Khrih kan ngei. Jesuh Khrih cu kan hawikom ṭhabik zong a si i, kan Bawipa le kan Pathian zong a si. Jesuh nihcun zeitlik hmanh ah a kan kaltak bal lo i, a dawtmi a fale hna cu a kan umpi zungzal ko. A kan bawmh zungzal i thazaang a kan pek zungzal ko. ''A dermi le a bami kha thazang a pek hna'' (Isai 40:29). 
Sihmanhselaw zumtu tampi cu kan harsatnak le kan retheihnak vialte hi kanmah nih kan i phurh dih tawn. Kan tonmi harsatnak vialte hna zong hi kanmah tein tuar kan i zuam tawn. Cu tikah minung kan si caah kan tuar kho tawn lo i, kan phur kho tawn lo caah vawleicung nun hmanh zuam lo in kan nunnak tiang hna a dih tawnnak a si. 
Cucaah kan Bawipa Jesuh nihcun ''Rethei le thilrit mi vialte hna, ka sinah ra tuah u, dinhnak kan pek hna lai. Ka seihnam kha i bei u, kei cu nunnem le mitoidor ka si caah ka nawl hi i cawn ve u; cun dinhnak kha nan hmuh lai. Ka seihnam cu a bei a nuam i ka thil cu a zaang,”(Matt 11:28-30) tiah a ti, Amen. 

¤ Hawidawt Hna;
Vawlei cung a si caah le minung kan si caah kan thih hlan loin hi vawlei harsatnak le ngeihchiatnak, lungretheihnak le khuaruahhar vansannak hna zong kan tong lengmang rih lai i ahohmanh nih kan hrial kho lai lo. Chungkhar zong bauinak a chuak lai i Khrihfabu buainak a chuak peng ko lai. Kan rianṭuannak, kan sianginn kainak le kan umkalnak hmun kipah buainak zong a chuak peng ko lai. Sihmanhselaw zei kan tonmi kip le kan umkalnak kipah Jesuh Khrih he kan tuarṭi i, kan kal ṭi a si ahcun zeizongte ah kan tuar khawh ko lai. Jordan tilet tho hmanhselaw lunglawmhnak in kan tan ngam cang lai. Sihmanhselaw Bawipa a bochanmi cu thazang thar an la. Mupi bangin an zuang lai, an tlik tikah an baa lai lo, an kal tik zongah an tha a di lai lo (Isai 40:31) Amen. 

¤ Khrihfa Hla No.307
Kannih kan sual sifah ingtu kan hawi Jesuh a si lai, Pathian sinah kan duh vialte hal ahcun a tha dah ngai. Hnangamnak tampi um in fahnak ngaihchiatnak kan huah kan duh duh vialte Pathian sinah hal loin kan um caah.
Bawipa nih hnangamnak le daihnak in pe ko hna seh.

Sang Nawl
Gospel Revival Ministries
Email: gospelrevival2012@yahoo.com
Facebook: Nitin Thlarau Rawl
Phone : 0045 51 27 85 68

Apr 13, 2017

Ziah, Jesuh Thih Ni Cu "Good Friday" Kan ti? - Hrambik Lian

Nihin hi Jesuh Khrih thih Ni a si. Khrihfa hna nih hi Ni hi a "Tthami Ningan Ni" (good friday) tiah kan auh.

Matthai 27 kan rel tik ah, Ninga Ni ah Jesuh Khrih nih a tonmi thil pawl hmuh khawh an si. Ningzahnak, harnak le vailamcung thihnak tiang in a tuar Ni a si!

A celh lo tuk ah "Ka Pathian, ziah na ka hlawt?" (Matt.27:46) ti tiang in a rak ttap khah!

Ziah, cu tluk fah-fak tuar Ni cu "a tthami"... "Good Friday" tiah kan auh khawh? Cu Ni cu aho ca tal ah a ttha maw?

Micheu nih Jesuh vailam cung thihnak cu misual caah a tthat caah "Good Friday" tiah auh a si, an ti. A thihnak phichuak cu misual caah tthatnak phortu si hmanhsehlaw a thihnak a thihnak kha cu misual caah "a tthami" a si hrimhrim lo!

Jesuh thihnak hi Pathian ca zong ah a ttha lo, misual ca zong ah a ttha lo i amah Jesuh ca zong ah a tthami a si hrimhrim lo!

Pathian caah a ttha lo: zeica tiah a fapa ngaihchun thih Ni a si!

Misual  caah a ttha lo: zeica tiah kan sual biaceih Ni le sual man  dantatnak Ni a si!

Jesuh caah a ttha lo: zeica tiah a ttih tukmi thihnak a tuar Ni a si!

Ziah, ho ca hmanh i atthat ttung lo ahcun a tthami "Good" kan ti kun?

"Good Friday" timi ah "Good" biafang hi "thil ttha,thil ttha lo" timi "ttha" sawhsawh caah siloin "a thiangmi (holy)" timi sullam tu a ngei! Cucaah "good friday" thoktu hna nih an chim duhmi cu "a thiangmi ninga Ni" (holy friday) ti lei deuh khi a si.

Jesuh thihnak cu ho ca hmanh ah "a tthami" cu a siloin "a herhmi" a si caah Pathian ca zong ah a harsa tuk i Jesuh ca zong ah a harsa tuk nain Jesuh Khrih thihnak dah ti lo, misual pawl anmah thi ttung loin tthahnak lam dang a um lo caah an tuahmi a si!

Misual hna nih khamhnak kan hmuh khawhnak hnga, a thiang tukmi le sual ngeilo Jesuh nih Biakam Hlun tlangbawi nih an rak tuah bantuk in, a thiangmi raithawinak amah thisen hrimhrim a pek Ni a si caah, hi Ni hi Ni thiang Ni a si! A thiangmi raithawinak pek Ni a si!

Khrih khamhnak a co rih lomi vialte hi, Pathian dawtnak le Khrih dawtnak a nganzia kan hngalh i amah lei ah kan kir Ni si hram seh!

By- Hrambik Lian

>>>>>>>> SHARE <<<<<<<<

Jesuh Hi Zei Ni Set Ah Dah Athih? Catialtu- Hai Vung Lian

Jesuh thlan timi "Garden's Tomb" 
Jesuh hi B.C 4 hrawng ah a chuak i AD 33 tluk ah a thi tiah ruah asi. Hi vawlei ah kum 33 kuakap lawng a nung. Pathian rian kum 3 te lawng a tuan manh. Jesuh a nun lio ah hin, atuanbia hi an rak tial lo. A thih hnu pi lawng ah an tialmi asi.
Catialtu hna nih an mah le uarmi hawih cio lawng in ca an tial. Jesuh a riantuannak, thil khuaruahhar a tuahnak, mizaw a damhnak le mithi a thawhternak tibantuk lawngte hi an uar i, an tial. Amah a tuanbia (biography) hi an uar lem lo caah, an rak tial lo asi kho men.

Cucah Jesuh hi zeitik set dah a chuah? Zeitik kum sette ah dah a thih? Cawn ni zeizat ni ah dah a thih? Zeitik ni le caan sette ah dah a thawh? timi pawl hi an rak uar (interest) tuk lo i, hi kong hi pakhat hmanh an tial lo. Cucaah tu chun ni ah, Christmas Ni le Thawhthan Ni kong zongah buainak le elnak tampi a chuak theu tawn. Acunglei biahalnak hna hi, Krih thih hnu kumzabu AD pakhat le cheu hrawng in an rak i buaipi pah cangmi biahalnak an si.

College ka kai lio ah, khua chungkhat Sabath pa nih cun, "Christmas Ni zong hi a dik lo. Zarhpi Ni zong adik lo. Ningani ah Jesuh athi nan timi zong a dik lo. Jesuh hi Ningani (Friday) ah a thih ahcun, Zarhpini zingka ah nan thawhter le ni khat le cheu lawng pei vawlei chungah a um ko cu. Baptist zong, CJC le UPC zong nih nan palh dih" tiah a rak ka ti. Cu caan thawk in, Jesuh thihnak le thawhthannak kong hi, ka ruat ve lengmang.

Jesuh chan lio i Judah ram thlan pakhat
Thawhthan Kan Hman Ning

Protestant Krihfabu nih cun, a ni le caan hi biapi tuk ah chiahmi siloin a mah Jesuh tu hi biapi deuh ah chiah asi. Ni le caan kongah kan buai tuk lo. Asinain zeithil tuah tik hmanh ah, kan tuah vekvek ko ahcun, a diklo rumro pi tuahnak cha cun, Bible chimning he aa naih bik in hman le tuah cu, thil tha deuh asi.

Tu chun ni Thawhthan kan hman ning cu bible sining zoh tikah, a dik bak lo. Remh le thlen awk tha sehlaw cu, remh le thlen ding asi. Nihin sining ahcun, Jesuh hi Ningani (Friday) zanlei ah kan thihter. Cucaah Ningani zanlei zong cu "Good Friday" tiah min sak asi phah. Cu zong cu aa palh dipdepmi asi.

A thawhni "Thawnthan ni" tu cu bible chim ning le Judah calendar sining tein a dik caah, remh ding le chap ding a um lo. A thihni kong lawng ruah ding a um.
Nihin ni Thawhthan Ni kan hmanning cu, Judah calendar in tuak tikah a dik kho lo. Julean Calendar in tuak tik zongah, a dik fawn lo.

Ningani (Friday) i a thih ahcun:-

1. Ninga zan-Rinni zan.............Ni (1)
2. Rinni zan-Zarhpini zing........Ni cheu (1/2)

"Zarhpini zing ah atho" ti in tuak hmanh ah, Jesuh thlan chung aum hi, ni khat faite lawng asi. Jesuh nih "Mifapa zong hi vawlei chungah ni (3) le zan (3) a um ve lai" tiah atimi hi a tling bak lo. Cucaah Thawhthan kan hman ning hi, bible bia kal ning cun aa palh bakmi asi.

Jesuh nih a thihnak le thawh thannak ding kong cu, Matt 12:38 ah, hi tin prophet bia a rak phuan chung. Pharisees nih Jesuh cu "khuaruahhar hmelchunhnak" an hal. Jesuh nih hi tin a leh hna:

"Prophet Jonah kong dah ti lo cu, khuaruahhar chim ding kan ngei hna lo: "Jonah cu ngapi paw chungah ni (3) le zan (3) a um bantuk in, Mifapa zong vawlei chungmuru ah ni (3) le zan (3) ka um ve lai" (Matt 12:40).

Asiahcun Ningani ah kan thihter i, Zarhpini zingka ah kan thawhter tikah, Judah nithla rel ning in cun Nikhat le acheu lawng a si. Zeitindah cucu ni (3) kan ti khawh lai? Mirang calendar in rel zongah ah, nikhat ah suimilam 24 um in tuak tik zongah, ni khat le cheu lawng asi than. Cucaah Jesuh kan thihter le thawhter than caan hi, palh tha lo tein aa palh.

Ni (3) cu suimilam in tuak ahcun 72 asi. Atu Thawhthan kan hman ning hi suimilam caan in tuak ahcun, Ningani zanlei in Rinni zanlei tiang suimilam (24) asi. Rinni zanlei in Zarhpini zingka 7 Am tiang hei si sehlaw, atam bik ah Jesuh thlan chung a um caan hi, suimilam 37 tluk lawng asi.

Suimilam in tling tein a um le um lo cu kong dang chia ko rih u sih. Judahmi nih nikhat an ti tawnning theng in rel lo in, Lai tuak in rel tik zongah, ni a tling kho hrimhrim lo. A suimilam in tling hmanh hlah sehlaw, ani ahcun a tling ti in kan tuak khawh.

1. Ningani ----Ni (1) nak
2. Rinni     ----Ni (2) nak
3. Zarhpini--- Ni (3) nak

Asinain a zan in tuak tik ah tuak awk atha hawi ti lo. Zeicatiah Ningani a thih ahcun, zan (3) cu zeiti hmanh in asi kho ti lo. Zan (2) lawng vawlei chung um ding asi than.

1. Ninga zan---Zan (1) nak
2. Rinni zan---Zan (2) nak

Cucaah atu i Ningani kan thihter ning cun, zeiti hmanh in Jesuh hi thlan chungah zan (3) a um kho ti lo. Ni (3) hmanh hi, "tuak hramhram" lawngah aa tuak kho ding asi. Cucaah Jesuh nih "ni 3 le zan 3 chung vawleichung a um dingmi kong le Jonah 1:17 a epchunnak prophet bia a rak phuan chungmi hi a tling lo" tinak asi hnga.  Cucaah, atu lio "Thawhthan" kan hman ning hi cu, Bible ning in cun, a dik kho lo.

Zeidah An Tuak Palhmi Asi Hnga?

Jesuh hi Friday ah a thi tiah kan timi hi, bible cheukhat ah an rak lehpalh caah asi. Hlanlio deuh Krihfa hmasa hna nih, an rak palh deuh caah a si kho men. A ruang cu Bible pakhat lawng zoh in le bible tha deuh in an rak zoh lio ruangah asi kho.

Bible vialte lakah tial hmasat bikmi cu Paul cakuat an si. Galati cakuat hi tuan bik a tialmi asi i, AD 48 hrawng ah asi. Paul nih hin Jeuh chuahnak le thihnak kong hi a tial lo. Thawngtha Cauk pali nih Jesuh thihnak kong an tialmi tu in, Jesuh thihnak le thawhthannak hi kan theihmi asi.

Bible tha tein zoh tikah, Jesuh a thih zarh ah hin,Sabath pahnih aa tong ti kan hmuh. Cu Sabath pahnih kong hi, hlan lio Krihfa hruaitu hna nih rak buai deuh hna sehlaw a dawh. Cu Sabath (2) cu "Kum Sabath le Zarh Sabath" an si.

1. Kum Sabath: Hi Sabath hi "Passover" (Lanhtak Puai) asi. Egypt ram sal sinak in an chuah zan philhlonak puai asi. Nissan thla ni 14 zanlei in aa thawk i Nissen thla ni 15 zanlei ah a dong. Aa thawk caan hi zanlei 3:00 in nitlakkar ah aa thawk. Hi Sabath cu kum khat ah voikhat a chuakmi asi. Judahmi tuanbia ah ni sunglawi bik ni a si. Cucaah hi Sabath cu Mirang bible ahcun, "special Sabath" asiloah "a high day" (nisang ni) tiah an ti. Cu ni sunglawi cu "Nitlakka in aa thawk i, a thaizing nitlak tiang" asi. Cu caan chung cu eidin timtuah dah ti lo cu, zeidang rian tuan a thiang lo.  Lanhtak Puai lai ni cu, "Timhlamh Ni" (Preparation Day) tiah an ti. Hi Preparation Day ah hin, Jesuh a thi ti kha bible ah kan hmuh. Kum Sabath hi, ni laklawh ah a tla kho i, voi tam deuh cu zarh chung ni ah an si. Thilnu phulhlo changreu puai (ni 7 ulhmi) he aa thawknak ni zong asi (Exodus 12: 15-20; Matt 16:12).

2. Zarh Sabath: Hi Sabath cu "Zarh khat ah voikhat ulhmi Sabath (Rinni) asi." Hi ni cu Ningani nitlak in Rinni nitlak tiang asi. Hi ni ah hin riantuan khawh asi lo. Sabath buar asi caah, eidin tah ti lo cu, zeihmanh tuah athiang lo.

Bible tha tein zoh tik ah, a fiangmi cu, Jesuh vailam an tah ni le a thih ni hi, Zarh Sabath silo in Kum Sabath (Lanhtak Puai/Passover Sabath) lai ni, "Preparation Day" ah khan asi ti kha atanglei bible ah fiang tein kan hmuh.

Lai Bible Thiang ahcun, "Jesuh thihni hi, Cawnningani (Friday)" ti asi (Luke 23:54; Johan 19:31). Lai Bible Thiang hi, Today's English Version (TEV) lak deuh in tialmi asi tiah tleicia Rev. Dr. David Van Bik nih a rak ti bal. Cucaah Lai bible hi TEV in lakmi asi caah, TEV ning tein "Cawnningani" tiah a ti tikaj, apalh ti khawh asi lo. TEV tu nih  a leh ning kha asi.

Bible dang zoh tik ah, Lai Bible Thiang ah John 19:31 i "Cawnningani" (Friday) tiah timi te khi, hitin an an hman. Bible minthang bik (10) kan zohchun lai.

1. King James Version (KJV) nih cun "Preparation day" tiah a hman. Zeicatiah a thaizing cu "a thaizing kha Sabath day ding asi i,a high day (ni sunglawi) asi" tiah ati.  "High day" timi hi "Passover" (Lanhtak Puai) asi.

2. Living Bihle (LB) nih cun, Jesuh thih ni a thaizing khi "a very special day, Passover" (Lanhtak Puai, ni sunglawi taktak asi) tiah a tial ve.

3. New International Version (NIV) nih cun, Jesuh thih ni cu "a day of Preparation" asi. A thaizing cu "a special Sabath asi;  Judahmi nih cu Sabath ni ahcun, ruak kha thing cungah thlai an duh lo" tiah a tial (Special Sabath atimi cu Passover/Lanhtak Puai kha asi)

4. Philip Modern English (PME) zong nih, "Jesuh thih ni cu Passover ca i Timhlamhni (a day of Preparation) asi ati. Zeicatiah a thaizing Sabath cu a biapi tukmi Sabath asi caah asi (particular important Sabath tiah a tial).

5. Revised Standard Version (RSV) zong nih, Jesuh thih ni cu "a day of Preparation" asi; zeicatiah a thaizing cu Sabath ni asi i, "a high dayasi caah asi tiah ati.

6. Jerusalem Bible (JB) ahcun, Jesuh thih ni cu "Preparation Day asi" tiah a tial. Zeicatiah a thaizing Sabath cu sunglawi tuk in an ulhmi Sabath asi caah asi" tiah a tial.

7. New English Bible (NEB) ahcun Jesuh thih ni zanlei cu "Passover lai ni asi; cu Passover ni cu Judah mi caah nisunglawi tukmi ni asi" tiah ati.

8. New Living Traslation (NLV) ahcun Jesuh thih ni a thaizing cu Special Sabath asi; zeicatiah cucu Lanhtak Puai ni asi caah asi" tiah ati.

9. New American Standard Bible (NASB) ahcun Jesuh thih ni cu "a day of Preparation" asi; zeicatiah a thaizing Sabatah cu a high day (ni sunglawi) asi" tiah ati.

10. Today's English Version lawng nih Friday (Cawnningani) ti a hman.

Cun Luke 23:54 zawn zong ah khin, KJV, NIV, RSV, PME, JB, NLT, NASB nih cun "Preparation Day" asiloah "day of Preparation" tiah an hman. Zeicatiah "Sabath ni a nai cang caah" tiah an tial. LB, TEV, NEB bible pathum lawng nih "Friday" timi an hman.

Cucaah hi bible (10) leh ningcang hi, epchun tikah Jesuh thihni hi 'Timhlamh Ni" (day of Preparation asiloah Preparation Day) timi a rak si. A thaizing hi, "Special Sabath" (Passover/Lanhtak Puai) cu asi.

Passover (Lanhtak Puai) hi Zarh dongh ah si lo in, zarh chung ni ah a si kho i, voi tampi cu zarh chung ni ah a tla tawn. Jesuh thih kum ah hin, Jesuh thih zarh ngelcel ah hin "Kum Sabath le Zarh Sabath hi an um veve.

John 19:31 nih tliang taktak in a chimmi cu "Jesuh thih ni hi, special Sabath lai asi" ati tik ah, Zarh Sabath siloin Kum Sabath (Passover/Lanhtak Puai) asi. "Cu ni ahcun ruak thing cungah thlai a thiang lo" (John 19:31). Luke 23:56 nih cun "cu ni (Jesuh thih ni) cu "Preparation Day" asi i, "Sabath ni kha aa thawk dengmang cang" tiah a tial. Sabath cu zanlei nitlak bak in aa thawk caah asi.

Hi bible cang hna zoh tikah, Jesuh ruak kha, zanlei ngai ah an lak; ni a tlak deng ah, thlan ah an khumh tinak asi. An khumh din hnu ah, nu hna zong inn ah an tlung. Inn an phak ahcun ni a tla cang lai i, Kum Sabath aa thawk cang ding asi. Zeicatiah Kum Sabath hi zanlei 3:00 PM le nitlak karlak ah aa thawk caah asi. Mark 15:42-47 ah Mary Magdalin, Joses nu Mary hna zong thlan an va hmuhnak le inn ah an tlunnak kong a kan chimh (Luke 23: 56 zoh chih).

Jesuh thih thaizing cu (special Sabath/Passover) asi caah, Sabath ulh a herh. Inn ah an i dinh zirziar a herh. Sabath phungbia zulh aherh i buar phung asi lo. Hi Passover ni ah hin, "Eidin timhtuah dah ti lo cu, zei rian hmanh tuan a ngah lo." Lam hlat zong kal phung asi lo. Cu ni ahcun Rimthaw zihmui le ruak thuh sathau zong cawk a ngah lo. Zeicatiah cucu an tuah ahcun "riantuan" ah ruah asi caah, Sabath buar asi ding asi.

Mark 16:1 nih a kan chimhmi cu, "Sabath ni a dih hnu ah, Mary Magdalin le hawi le zihmui an cawknak kong" asi.

"Sabath ni kha a dih tikah, Mary Magdalin, Jeim nu Mary le Salome nih khan Jesuh ruak thuh awkah zihmui kha an i cawk."

"Sabath ni a dih" atimi hi "Zarh Sabath" asi kho lo. "Kum khat voikhat chuakmi special Sabath(Lanhtak Puai Sabath) tu kha asi. Cu Kum Sabath a dih hnu ah, "zihmui an i cawk" khi asi. Cucaah "Sabath a dih hnu, zihmui an cawk ni khi, Ningani (Friday)" asi lai.

Mary Magdalin te, Jesuh thlan i an kal hi,Zarhpini zingka ah asi.

Cucaah "Zihmui an cawk ni le Zarhpini zingkate karlak ah khin, Bible nih a tial lo nain, a fiangmi cu "Zarh Sabath" (Rinni) a um ti tuak khawh asi.

Cucaah hnulei ah, van kir than in Jesuh thih ni van dawi u sih law hitin kan kan dawi khawh lai.

(1) Thawhthan Ni...Zarhpini zingka
(2) Zarh Sabath-Ningani zan in Rinni zanlei khuamuih tiang (Dinhni asi)
(3) Nili zan-Ninga zan (A lawngmi ni asi. Nu nih zihmui/sathau an cawk/timh).
(4) Nithum zan-Nili zan tiang "Kum Sabath" (Riantuan a ngah lo; Dinh ni asi)

Acunglei Nithumni (Wednesday) hi, Kum Sabath (Passover) thawk lai ni, "Preparation Day" asi. Cu ni cu, Jesuh thihni asi.

Cucaah "Jesuh hi Nithumni (Wednesday) ah a thi" tinak asi. Jesuh thih kum ah hin, Passover (Lanhtak Puai) hi Nithum zan ah aa thawk tinak asi (Lanhtak Puai hi, Nisan thla ni 14/15 ah asi tawn).

Nithumni zanlei suimilam 3 hnu ah a thi lai. Cucaah thlan chung um caan hi hitin tuak khawh asi.

1. Nithum zan-Nili zan.......Ni 1 le zan 1 nak (Lanhtak Puai Ni)
2. Nili zan-Ninga zan.........Ni 2 le zan 2 nak  (Lanhtal Puai thaizing/Zihmui                                                     cawkni)
3. Ninga zan-Rinni zan-----Ni 3 le zan 3 nak  (Zarh Sabathni)

Rinni (Sabath) zanlei nitlak bak khi zan 3 le ni (3) a tlinnak asi. Zan (3) le ni (3) thlan ah a um hnu ah a tho than. Nu hna nih Zarhpini zingka te ah kalnak aruang cu, Sabath a dih hnu "zanmui" i thlanmual kal cu a phung asi lo caah, an kal ti lo. A thaizing Zarhpini zingkate an kalnak asi. Cu an kal tik ahcun, "Thlan a lawng cang. Jesuh a um ti lo. A rak tho diam cang." Vancungmi an tum le li hna aa hninh le thlanlung hna an thawn khi cu, Jesuh a um ti lo; a tho cang" timi tehte an khannak tu asi.

Biafunnak

Jesuh thawhthannak kong a rak tuaktantu hlanlio Krihfa hmasa hna nih, a tuak an rak palh deuh kho men. Cucaah Jesuh hi Ningani (Friday) ah kan thihter i, Zarhpini ah kan thawhter. A ngaingai tiahcun, Nithumni (Wednesday) ah thih i, Zarhpini zingka (zantim zong asi kho) ah a tho ding asi. Cucaah nikhatkhat ahcun, Nithumni (Wednesday) tu hi "Good Wednesday" ti i, Jesuh thihni ah i hmang kho sehlaw, cucu Bible chim ning a tlin cemnak asi ko hnga. Good Friday um ti si ti lo in, Good Wednesday tu hi siter ding asi.

------------------

Zohchih dingmi ca

1. Lanhtak Puai le Thilnu Telhlo Changreu Puai kong hi hi website ah rel khawh asi. Judah cakendar kong tling tein aa tialnak asi.

http://www.hebrew4christians.com/Holidays/Spring_Holidays/Unleavened_Bread/unleavened_bread.html